Dom i rodzina

Kiedy poza Śląskiem pada pytanie o śląski dom, najczęstsza odpowiedź to - familok. To jednak tylko część prawdy, bo śląski dom to także kamienice mieszczańskie. W Katowicach latach 30-tych XX wieku powstał w najwyższy budynek w Polsce.

Śląski dom to Giszowiec, Nikiszowiec, Stalowe domy w Rokietnicy, czyli robotnicze osiedla, które były wzorem dla wielu fabrykantów w całej Europie. Śląski dom to również zamki, pałace fabrykantów. Miejsca do dziś zachowane lub odbudowane. Śląski dom to także bloki z wielkiej płyty oraz domki jednorodzinne. To także „stary dom” ze Skoczowa o którym tak sugestywnie opowiada Stanisław Janicki.

Śląski dom niekoniecznie musi być wybudowany w naszym regionie. Domy Franciszka Pieczki, Kazimierza Kutza i wielu, wielu innych są w Warszawie, Krakowie, w USA w Australi, ale zawsze można o nich powiedzieć - śląski dom. Atmosfera, zwyczaje i godka, którą posługują się mieszkańcy jednoznacznie wskazuje na Śląskie korzenie. Więź rodzinna, konieczność i chęć utrzymania kontaktów, dzielenie się radościami i smutkami codzienności to coś dla Ślązaków bardzo ważnego. Mówi o tym m.in Kuba Karnowski.

O innych zwyczajach i pierwszym lofcie w kopalni, który także jest śląskim domem posłuchacie na płycie – DOM.

Religia

Matka Boska Uśmiechnięta z Pszowa to dla profesora Marka Szczepańskiego wychowanego w cieniu Jasnogórskiej wieży jedno z pozytywnych zaskoczeń jakich doznał na Śląsku. Innym był język, jakim przemawiają księża do wiernych, konkretny i dosadny.

Tym którzy chcą rozmawiać o śląskiej religijności Wojciech Sarnowicz radzi wybrać się do Piekar. To tam ciągle ponad 100 tysięcy męższczyzn co roku prosi Matkę Miłości i Sprawiedliwości Społecznej o błogosławieństwo i opiekę.

Bo śląska wiara nie jest egzaltowana, ale wyraża się na co dzień w prostych gestach. Choćby takich jak krótka modlitwa w mijanym kościele przed lub po pracy, szkole.

Erwin Sówka i Jego Żona uprawiają ogródek działkowy dla Pana Boga.

Śląska religijność to również akceptacja innych. Arcybiskup Alfons Nossol po powodzi w latach 90-tych ubiegłego wieku zaprosił Ewangelików którym woda zniszczyła kościoły, aby odprawiali nabożeństwa w kościołach katolickich.

Może właśnie ze Śląska wyjdzie inicjatywa aby dniem wolnym od pracy w zamian za drugi dzień Świąt Wielkanocnych był Wielki Piątek - najważniejsze święto w kościele Ewangelickim i Katolickim.

Praca

Nasi rozmówcy tak mówią o pracy:

Praca to dar od Boga. Nie może być przekleństwem – Grzegorz Jarzyna.

Połączenie polskiej fantazji i innowacyjności z pragmatyzmem, który przyszedł z Niemiec i Austrii daje tu doskonałe efekty - Andrzej Bochenek

Propaganda gloryfikując naprawdę ciężką i uczciwą pracę obracała się przeciwko górnikom - Wojciech Sarnowicz

Żeby podnieść głowę z honorem, człowieka musić być na to stać, a my ledwie przedzięmy. Dlatego schylimy głowę żeby utrzymać rodziny – mówią górnicy z kopalni Sośnica w 2003 na masówce w czasie której decydowali o przystąpieniu do strajku..

Śląsk nikomu niczego nie obiecuje oprócz krwi, potu i łez. Inne miejsca składają obietnice. Kraków: 600 lat historii dobrze udokumentowanej. Warszawa – biznes, korporacje. Katowice i Śląsk niczego nie obiecują. Tu jest taka twarda męska egzystencja. To mi się podoba – Tadeusz Sławek

Śląsk dzisiaj ma kolosalny kapitał dla dalszego rozwoju; położenie i infrastrukturę oraz ludzi. Przede wszystkim kadrę inżynierską - Brunon Bartkiewicz

Tu jest 8-10 pokoleń, które żyją w wielkich przemysłowych miastach, to jest wielkie doświadczenie z którego wynika siła Śląska, to również systetm 4-pasmowych dróg w każdą stronę. Tu jest najlepsza w Polsce Specjalna Strefa Ekonomiczna. Nie potrafimy się tym chwalić – Jerzy Buzek.

Edukacja

Na Śląsku trwa edukacyjna rewolucja. Nadrabiamy zaległości z poprzednich lat. W czasach PRL-u jak wspomina Grażyna Szpor nagradzano urzędników za spadek ilości młodzieży idącej do szkół kończących się maturą. To obniżało koszty sprowadzania robotników z głębi kraju do pracy w kopalniach. W Zabrzu, dodaje jej siostra Irena Lipowicz, były tylko dwa licea.

Wielu z naszych rozmówców wspomina poniżanie przez nauczycieli uczniów, którzy mówili gwarą w szkole. Wszyscy jednak podkreślają zmiany jakie zaszły w podejściu do nauki w wolnej Polsce. Od prawie dwudziestu lat zasypujemy różnice wykształceniu. Mało tego mamy już nie lada osiągnięcia. Bo jeśli w jednej ławce liceum w Radzionkowie siedzieli Joachim Cieślik późniejszy prorektor Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu i Karol Musioł rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego - to sukces którego nie można było przewidzieć. Politechnika Śląska to jedna z najlepszych w kraju uczelni technicznych. Razem z powstającym, choć już działającym Parkiem Technologicznym tworzą nową jakość. Szpitale kliniczne oraz Uniwersytet Medyczny są na najlepszym poziomie europejskim O Akademi Ekonomicznej mówi się, że nie tyllko uczy zarządzania, ale również jest świetnie zarządzana. Jedyny w Polsce Wydział Jazzu na Akademi Muzycznej, wybitni absolwenci, festiwale muzyczne – wszystko to razem pozwala Katowicom pretendować do miana muzycznej stolicy Polski. Oczywiście nie wszystko funkcjonuje w śląskiej edukacji na piątkę, ale z pewnością zły okres to już historia.

Kultura

- Tu jest coś w powietrzu. Tworzę nie po to, by popisać się mistrzostwem, zachwycić kolegów, zaszokować publiczność, ale mam poważniejszy obowiązek. Ciąży na mnie opowiedzialność za drugiego człowieka, za to był on stał się lepszym – mówi Wojciech Kilar. Ten wybitny twórca wybrał Śląsk jako swoje miejsce na Ziemi.

- Czym dla pana jest śląskość i co to znaczy być Ślązakiem

- to pytania, które u Wojciecha Kuczoka wywołują nerwicę.

Wojciech Sarnowicz reżyser, dokumentalista chowa się za swoimi bohaterami. Tymi porwanymi z ulicy i wywiezinymi do ZSRR, tymi co zrobili kariery jak Kutz czy arcybiskup Alfons Nossol. Jego prace to filmowy przegląd historii Śląska, opowieść o marzeniach Ślązaków

Naszym - autorów audiobooka - problemem był nadmiar wielkich Twórców związanych ze Śląskiem. Płyta choć pojemna, nie zmieściła wszystkich. W trakcie prac montażowych przyrzekliśmy sobie wrócić do tematu.

Sport

Można jak pokazuje życie organizować w Polsce Euro 2012 i traktować stadion Śląski jako rezerwowy, ale to nie ma nic wspólnego ze sportem, zdrowym rozsądkiem i zwykłą przyzwoitością. Jestem spokojny, mecze Euro2012 będą rozgrywane na Śląskim, bo tu jest to co najważniejsze – miłość do piłki. Przykładem wielkie derby Śląska.

- Dziś liczy się tylko pieniądz - mówią podobnie myślący do tych którzy trzymają Śląski w rezerwie, kibice Ruchu Chorzów zadali temu kłam. Bez grosza zareklamowali Derby na całą piłkarską Europę. W trakcie meczu Atletico Madryt – Real Madryt wywiesili transparent zapraszający na Wieki Derby Śląska. To wymogło na organizatorach odpowiednią oprawę meczu. Kibice Górnika i pozostali kibice Niebieskich docenili wysiłek kolegów i padł rekord frekwencji w XXI wieku na ligowym meczu. Ba, nawet piłkarze stanęli na wysokości zadania i mimo fatalnej pogody stworzyli ładne widowisko.

Ślązacy kochają sport i w wielu dyscyplinach nawet wbrew warunkom naturalnym odnoszą sukcesy. Jak Tomasz Sikora, który miał wiele propozycji by przeprowadzić się tam gdzie łatwiej biegać na nartach, woli wracać na Śląsk.

Mariusz Czerkawski może nie odkryłby swojego talentu gdyby rodzice nie zamieszakli w Tychach.

O swoich sukcesach i związku ze Śląskiem mówią na płycie mistrzowie olimpijscy, świata i ci dla których sport jest prawdziwą pasją.